EMAMAKI: 80
SIKHATSI: 2 ema-awa
SISWATI LULWIMI LWEKUCALA LEKWENGETA (FAL)
LIPHEPHA LEKUCALA (P1)
LIBANGA 12
TICONDZISO
Leliphepha lehlukaniswe tigaba letintsatfu:
SIGABA A: SIVISISO 
SIGABA B: SIFINYETO 
SIGABA C: LUHLELO NELULWIMI 
Fundza tonkhe ticondziso ngekucophelela.
Cala leso naleso sigaba ekhasini lelisha.
Dvwebela ekugcineni kwaleso naleso sigaba.
Tinombolo tetimphendvulo atihambisane naleto letisephepheni lemibuto njengoba tinjalo.
Shiya umugca emkhatsini wetimphendvulo takho.
Bhala ngebunono nangesandla lesifundzekako.
Caphelisisa sipelingi/lupelomagama nendlela lewakha ngayo imisho.
SIGABA A: SIVISISO
UMBUTO 1
Fundza letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto lelandzelako:
Hawu nkhosi yami, ngabe sewudliwa yini umntfwanebantfu nebakitsi," sekusho yena Sikhumbuzo asaphumisela kantsi bekatsi ukhuluma ngenhlitiyo.
Wakitsi, wakhuluma wedvwa njengeluhlanya sekwente njani?" kubuta umngani wakhe lokunguye ete nalencwadzi lenetindzaba letimbi. "Ngikhuluma ngedvwa nje angitenti mnaketfu, ngentiwa ngunasi simanga lengisitfola kulencwadzi kutsi umkami usesibhedlela ngenca yekugula lokumatima lokumhlasele itolo ebusuku." Titsi hhohlo lapho acabanga kutsi kambe kungenteka angasaphindzi asibone lesitsandvwa sakhe.
Kodvwa ngabe sewudliwa yini lomntfwanebantfu loku itolo bewusekhaya wabuya wangitjela kutsi bonkhe basaphilile. Impela basho kona kutsi kufa akupheki ngcamu."
Nakimi kuhlwile impela ngobe ngibatse ngiyacabanga kutsi ngabe sekwente njani angiboni. Kungulapho kunguLesibili nje mine ngiyoze ngikhululeke kuya ekhaya ngaleliviki lelitako."
Angiboni kutsi ungaze umele liviki lelitako ungati kahle kutsi ngabe kwente njani kumkakho. Sifo sifo, lapho sibambe khona kute lokulungako. Kodvwa umsebenti umuntfu ufa awushiye, belumbi bacashe lomunye umuntfu."
Sikhumbuzo wakhumbula emavi labawasho ngesikhatsi umfundisi abahlanganisa, kwaba sengatsi livi lemkakhe uyaliva kancane etindlebeni takhe litsi, 'Sikhumbuzo, ngiyakutsatsa kutsi ube yindvodza yami ngekwemtsetfo waNkulunkulu, kusukela lamuhla nangemalanga letako, ebumnandzini nasebubini ... size sehlukaniswe kufa.' Lumshaye lumphindze luvalo ate ajuluke abe manti nte. Atsi vutfu aticinise entela kutsi umngani wakhe angamboni simo labesakuso, kantsi phindze naye sewuphawulile lokujuluka ngoba vele abeloku naye abuke yena.
Sekwentenjani wakitsi wajuluka nje?" Etfuke nakeva loko ngoba naku phela abecabanga kutsi akamboni. Ake athule sikhashana kube ngatsi nengcondvo seyiyamshiya kancane. Abuye aphendvule atsi,
Ungicolele kakhulu ntsanga yetfu, angitenti nami, ngiyo inhlitiyo lengalali namuntfu," Atsi ga embhedeni. "Njengoba ngakutjela kutsi ngiyitsandza kangakanani lentfombatane sisengakashadi, namanje kusenjalo, futsi manje kwangatsi sengimtsandza kakhulu. Ha! Kambe angahle afe Tsandzekile wami nebakitsi, hhawu ngingaba yini mine ngaphandle kwakhe. Lona lelive ngingabuye ngilibuke ngawaphi emehlo?" Umngani wakhe etame noko kumdvudvuta.
Cha mnaketfu, ungacabangi kakhulu. Umkhuhlane asetsembe kutsi batawuncoba bodokotela niphindze nihlale ngekujabula nemkakho."
Litsemba lami selincane kakhulu mnaketfu ngoba noma sishada betikhona timfamona letatiloku tincife njalo tisho nekusho kutsi titawuse tibone kutsi ngitawufikaphi nalomuntfu lomuhle kangaka ngingumasaka."
Kunjalo mnaketfu, bantfu abayi nganhlanye bangasiwo emanti. Futsi ukhumbule kwekutsi njengoba lentfombatane iyinhle kangaka nje nekukholwa ikholwa, baningi kabi bojakalazi labebatibona kutsi bona bancono kabi kunawe, batitjela kutsi vele batawuphumelela, bakhohlwe kunye kutsi lijingi lidliwa yinhlitiyo."
Lisho uliphindze lelo. Phela tsine loku singafasi bothayi kutsiwa sitibhunyamphuphu, sifanelwe kuganwa ngemacaba langakafundzi lafana natsi laba labatisebentela emakhishini." Kutsi ngci nakacabanga kutsi kambe kungenteka kutsi umkakhe ahambe emhlabeni angakamtaleli indlalifa yakhe latawusala asebentela yona.
Yini lebangela kutsi umuntfu lokhuluma yedvwa afaniswe neluhlanya?
Nguyiphi indlela lebekumele isetjentiswe kuphutfumisa lombiko wekugula kwemkaSikhumbuzo kunekubhala incwadzi?
Bhala umusho losendzabeni losho kutsi Sikhumbuzo wakhala nakatfola lombiko.
Chaza lenkhulumo: 'Kufa akupheki ngcamu.'
Kwentani kushiywa yingcondvo?
Bhala umusho lochaza loku: "Watsi ga embhedeni."
Uma ufundzisisa indzima yesihlanu, Sikhumbuzo ucabanga kutsi umkakhe udliwa yini?
Bhala inkhulumo lesho kutsi umuntfu uyatikhetsela lakufunako kuletheksthi lengenhla. Khetsa imphendvulo.
Bantfu abayi nganhlanye bangasiwo emanti
Lijingi lidliwa yinhlitiyo
Umshado wesintfu.
Umshado wesilumbi.
Umuntfu longumasaka ngumuntfu lonjani? Khetsa imphendvulo:
Ngumuntfu longenamali
Ngumuntfu longakafundzi
Bukisisa letheksthi lengentasi bese uphendvula imibuto letawulandzela:
Khetsa imphendvulo lefanele kulemibuto lengentasi:
Khetsa ligama lelifanele labantfu labasebhasini ubhekise kulombhalo wayo.
Basebenti
Tivakashi
Belumbi
Ngabe lamaphoyisa lakuletheksthi awela ngephasi kwaliphi litiko?
Litiko leTemfundvo.
Litiko leTemphilo.
Litiko leTebulungiswa.
Indlela liphoyisa lelibambe ngayo lomfana nangendlela lelikhuluma ngayo naye kukhombisani?
Sikhombisa kutsi udlala nalomfana.
Sikhombisa kuyala.
Sikhombisa intondvo.
Bashaywa ngani labafana?
Ngendvuku.
Ngemvubu.
Ngeluswati.
a Tigebengu b Emaphoyisa
Bantfu labatsandza lisontfo.
Bantfwana besikolo.
Bantfu bemtsetfo labavikela sive.
Tekuvakasha tilitfutfukisa kanjani live letfu?
Ngekubona kwakho ngabe laba labashaywako benteni?
Laba labashaywako ngabe batemuke waphi emalungelo?
Khetsa umbhalo kulemibhalo lekhona kutheksthi lefakazela kutsi akusibo bosidlani laba labashaya labantfu kodvwa ngemaphoyisa mbamba bese uwubhala phasi.
SAMBA SIGABA A:
SIGABA B: SIFINYETO
UMBUTO 2
Sifinyeto sakho asibe ngendlela yemaphuzu. Lamaphuzu akho abe ngemisho legcwele lemumetse emaphuzu lasikhombisa.
Khombisa linani lemagama lowasebentisile ekugcineni kwemphendvulo yakho.
Umculi wetingoma, lodvume ngendlela lesimanga, kubikwa kutsi sevele uceliwe kutsi atewuhola tinhlelo ngalo lelilanga lesitfupha enyangeni yeNgci. Lomncintiswano lomatima kangaka utawubanjelwa lapha eHouse on Fire natisitfupha enyangeni yeNgci, lapho khona kutawube kungemancamu. Kuwo lomcimbi kutawube kuncintisana tintfombi takuleli laseNingizimu Afrika ngebuhle.
Zola lona unemakhono lasimanga kwatise unelikhono lekuhlabela, lekuba yimbongi, lekudlala esiteji. Zola bekadlala emdlalweni i"Yizo Yizo" lebewuveta tihlobo letehlukene tesimilo salabasha emmangweni. Kulomdlalo bekalingisa tigebengu. Ngalokulingisa kwakhe ummango wavele wamtsatsa njengesigebengu. Kantsi futsi uphindze asakate ku-SABC1 lapho khona abitwa ngelekutsi nguZola Seven. Kuloluhlelo lwaZola Seven kulapho simbona asita khona ummango ngekutfolela lusha umsebenti, kutfungatsa tinhlobo nalokunye lokunyenti lokufaka ekhatsi kuvuselela similo nebuhlobo eluntfwini.
Emathikithi ekuyobukela lomncintiswano atawuphuma evikini lelitako, kantsi atawutfolakala khona eHouse of Fire, eMaxi Music, kanye nase Music World. Kantsi labafuna kuhlala etihlalweni letisembili bona abatilungiselele kwehlukana nelikhulu nje lemarandi bese kutsi labo labatawuba kanye neluntfu bakhiphe emarandi langema-R90. Labanesifiso sekuyongenela lelidzili-ke bona batawungena ngemarandi langemashumi lasiphohlongo nje kuphela, lapho khona kutawube kudlala yena Zola lucobo lwakhe.
SAMBA SIGABA B:
SIGABA C: LUHLELO NEKUSETJENTISWA KWELULWIMI
UMBUTO 3
Fundza letheksthi lelandzelako bese uphendvula imibuto letawulandzela:
Hholohholo Sitani. Maye besesifile mntfwanaketfu! Lapha ekhaya likati lilala etiko. Kudla akusatiwa emilonyeni yetfu. Sigcine kutsanti sidla litsanga lesiliphiwe ngumalume. Bekuncono nobe ngabe bekusidvudvu." Kwasho LaNgwenya abukela mabonakudze wakhe longasatselelwa nekutselelwa ngenca yekweswela imali. Sebasitwa ngiko kufaka sandla kwabomakhelwane ngetibhidvo labatikha emasimini abo.
Ngumkhuba wemadvodza kuhamba njengelituba laNowa, bantfwana basale babulawa yindlala emuva emakhaya, bona babe badla kashisanyama. Kuba yinkinga kakhulu uma indvodza iteke bafati labanyenti. Nekufa kwagogo wabo kwasilaya.
Bhala siga senkhulumo kuletheksthi lengenhla lesikhomba kubonga.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako bese udvwebela ligama lelicuketse luvelomagama lolukhomba lutsandvo.
Tsatsa leligama lelidvwetjelwe kulomusho longentasi ulisebentise emshweni linike inshokutsi lehlukile kunalena lesemshweni:
Sigcine kutsanti sidla litsanga.
Bhala umusho locuketse imfundzisolite letsintsa imiva yalabanye kuletheksthi lengenhla.
Chaza lenkhulumo:
Likati lilala etiko.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako, endzaweni yalamagama ladvwetjelwe ufake ligama linye kuphela.
Kuba yinkinga kakhulu uma indvodza iteke bafati labanyenti.
Kufaka sandla lapha kuletheksthi lengenhla kusho:
Kutsandza kutsatsa tintfo tebantfu.
Kufaka sandla emasimini ukhe tibhidvo.
Kusita.
Endzaweni yeligama lelidvwetjelwe faka mcondvophika walo:
Sebasitwa ngiko kufaka sandla kwabomakhelwane.
Lemisho lelandzelako icuketse tiphi tinongo tenkhulumo?
Ngumkhuba wemadvodza kuhamba njengelituba laNowa.
Besesifile ngobe lapha ekhaya likati lilala etiko.
Endzaweni yeligama lelidvwetjelwe faka lenhlonipho:
Nekufa kwagogo wabo kwasilaya.
Endzaweni yeligama lelidvwetjelwe faka ligama lelidzala lelinenshokutsi lensha kodvwa lisho loku lokudvwetjelwe:
Lapha ekhaya likati lilala etiko.
Mlandvo muni locuketfwe yinshokutsi yeligama lelidvwetjelwe kulomusho lolandzelako:
UMBUTO 4
Fundza letheksthi lelandzelako bese wenta umsebenti longentasi:
Igcwele iyachichima inkhundla emdlalweni we-Federated International Football Association, ingani licembu lelitawunqoba litawutfola tigidzi temarandi. Kutimisela kuphela lokufunekako. Hamba minyaka. Emacembu eludvumo saphendvuke aphupha, ngatsi akazange abekhona. Enkhundleni uva tibukeli timemeta, "Yetfu lendzebe, sihamba nayo." Lomdlalo bewudlalela Ethekwini. Ayashukana mbamba emacembu. Linye licembu lelitawuphumelela kulomdlalo. Labanye badlalisa kwetinkhomo. Labo-ke batawudliwa, bangatitfoli letigidzi letibekiwe. Lakitsi lona licembu litawuphumelela ngemalengiso kulomdlalo.
Bhala luhlobo lwetimphambosi leticuketfwe ngulemisho lelandzelako:
Labanye badlalisa kwetinkhomo
Lomdlalo bewudlalela enkhundleni
Ayashukana mbamba emacembu
Cala lomusho lolandzelako ngekutsi: Tibukeli tamemeta kutsi ...
Yetfu lendzebe, sihamba nayo."
Khokha imisho lecuketse letindlela tesento letilandzelako:
Indlela lephocako
Indlela lesalibito
Indlela lecondzile
Lungisa lapho kuneliphutsa khona kulomusho lolandzelako:
Khetsa ligama lelibolekiwe kuletheksthi lengenhla wakhe ngalo umusho libe yinhloko yemusho.
Phindza ubhale lomusho lolandzelako, kodvwa leligama lelidvwetjelwe ulibhale ngalokugcwele:
Bukisisa lomusho lolandzelako bese wenta umsebenti lotawulandzela ngaleligama lelidvwetjelwe:
Kutimisela kuphela lokufunekako:
Siphawulo lesichaza kutimisela
Sibalulingco lesichaza kuphela
Sibalulingco lesichaza kutimisela
Letakhi letidvwetjelwe kulemisho lelandzelako timeleni kulamagama:
Licembu lelihamba embili litawutfola tigidzi temarandi
Tsatsa sabito sekukhomba bucalu utakhele wakho umusho longekho kuletheksthi lengenhla.
Hamba minyaka.
Khokha umusho losesikhatsini lesitako kuletheksthi lengenhla uwubhale phasi.
Yini umsebenti waleligama lelidvwetjelwe kulomusho lolandzelako:
Lakitsi lona licembu litawuphumelela ngemalengiso kulomdlalo.
SAMBA SIGABA C:
SAMBA:
